TNIU Week-Denmark

การปลูกฝังความยั่งยืน: การจัดการกับการปล่อยมลพิษจากภาคการเกษตร

Thailand and Nordic Countries Innovation Unit (TNIU) ร่วมกับสถานเอกอัครราชทูตในกลุ่มประเทศนอร์ดิก จัดงาน TNIU Week Webinar Insights Thai-Nordic 2023 ขึ้นระหว่างวันที่ 26 – 29 กันยายน 2566 มีวัตถุประสงค์เพื่อส่งเสริมความร่วมมือด้านนวัตกรรมระหว่างไทยกับภูมิภาคนอร์ดิก ภายใต้แนวคิดความยั่งยืน โดยมุ่งเน้นไปที่ประเด็นต่าง ๆ ได้แก่ เร่งรัดการดำเนินการด้านสภาพภูมิอากาศผ่านความร่วมมือระดับโลก ความร่วมมือเชิงสร้างสรรค์เพื่อสภาพภูมิอากาศ การทำการเกษตรอย่างยั่งยืน

โดยในส่วนของสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงโคเปนเฮเกน ได้ร่วมจัด การสัมมนาผ่านระบบออนไลน์ในหัวข้อ “การปลูกฝังความยั่งยืน: การจัดการกับการปล่อยมลพิษจากภาคการเกษตร (Cultivate Sustainability : Tackling emissions from agriculture)” เมื่อวันที่ 28 กันยายน 2566 โดยได้รับเกียรติจากนาย Niels Peter Nørring ผู้อำนวยการฝ่ายสภาพภูมิอากาศ (Climate Director) ของสภาการเกษตรและอาหารของเดนมาร์ก (Danish Agricultural & Food Council หรือ DAFC) และ ดร. เสกสรรค์ พาป้อง ผู้เชี่ยวชาญวิจัยจากสถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (สทสย./TIIS) ศูนย์เทคโนโลยีโลหะและวัสดุแห่งชาติ (MTEC) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เข้าร่วมเป็นวิทยากร การสัมมนาครั้งนี้มีผู้เข้าร่วมจากหลากหลายภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา และภาคประชาสังคม จากทั้งไทยและภูมิภาคนอร์ดิก โดยได้มีการแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ด้านนวัตกรรมและแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน

นางศิริลักษณ์ นิยม เอกอัครราชทูต ณ กรุงโคเปนเฮเกน ได้กล่าวเปิดงานสัมมนา TNIU Week 2023 ของเดนมาร์ก โดยได้กล่าวถึงเดนมาร์กในฐานะประเทศที่มีความก้าวหน้าในเรื่องการพัฒนาเพื่อความยั่งยืนและนวัตกรรม ซึ่งสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาประเทศของไทย ทั้งสองประเทศมีความร่วมมือในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อส่งเสริมเศรษฐกิจที่เน้นการขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยี นวัตกรรมและความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งหนึ่งในโครงการที่ประสบความสำเร็จมาจนถึงปัจจุบัน คือ การถ่ายทอดความเชี่ยวชาญด้านการผลิตนมโคของเดนมาร์กมายังประเทศไทยภายใต้โครงการฟาร์มโคนมไทย-เดนมาร์ก และนับตั้งแต่มีการก่อตั้ง TNIU เมื่อปี 2565 สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงโคเปนเฮเกนได้ร่วมดำเนินกิจกรรมเพื่อส่งเสริมความร่วมมือด้าน เทคโนโลยี และนวัตกรรมกับเดนมาร์กในหลายด้าน โดยได้ประสานกับหน่วยงานต่าง ๆ ของไทยในการเดินทางมาศึกษาดูงานเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์กับฝ่ายเดนมาร์ก และการนำผู้เชี่ยวชาญจากเดนมาร์กไปเยือนไทย ที่สำคัญได้แก่ นวัตกรรมด้านการศึกษาในรูปแบบของการเรียนรู้ด้วยการเล่น (learn&play) ด้านสถาปัตยกรรมที่ยั่งยืน ด้านดิจิทัล ด้านการแพทย์และชีววิทยาศาสตร์ ด้านเทคโนโลยีควอนตัม ด้านการเกษตรยั่งยืน รวมถึงนวัตกรรมการดักจับและกักเก็บคาร์บอน

ทั้งนี้ วัตถุประสงค์ที่สถานเอกอัครราชทูตฯ เลือกหัวข้อ “Cultivate Sustainability : Tackling emissions from agriculture” ในการจัดสัมมนา เนื่องจากการทำการเกษตรอย่างยั่งยืนเป็นประเด็นสำคัญที่ต้องให้ความสำคัญ เพราะภาคการเกษตรมีส่วนในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเป็นจำนวนมาก และประเทศไทยกำลังประสบปัญหาฝุ่น PM 2.5 โดยเฉพาะในเขตภาคเหนือ ซึ่งสาเหตุสำคัญมาจากการเผาเศษพืชและฟางในภาคการเกษตร จึงน่าเรียนรู้ว่าเดนมาร์กมีการจัดการกับวัสดุของเหลือในภาคการเกษตรอย่างไรที่ไม่ก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ โดยหวังว่าการสัมมนาจะช่วยให้ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องได้แนวทางที่เป็นประโยชน์และเพิ่มความพยายามในการร่วมกันแก้ไขปัญหานี้อย่างจริงจัง

นาย Niels Peter Nørring ผู้อำนวยการฝ่ายสภาพภูมิอากาศ (Climate Director) ของสภาการเกษตรและอาหารของเดนมาร์ก (DAFC) ของเดนมาร์กได้บรรยายถึงวิธีการใช้เทคโนโลยีในการทำการเกษตรอย่างยั่งยืนที่ดำเนินการควบคู่ไปกับการจัดการในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของภาคเกษตรกรรม โดยได้กล่าวถึงการเสนอแผนการของหน่วยงาน DAFC ที่จะทำให้ภาคเกษตรกรรมของเดนมาร์กลดการผลิตก๊าซเรือนกระจกในภาคเกษตรกรรมลงอย่างน้อยร้อยละ 50 – 65 ภายในปี 2573 ด้วยการนำเทคโนโลยีใหม่ ๆ เข้ามาใช้ในภาคเกษตรกรรม เช่น การใช้สารแต่งเติมอาหารสัตว์ การลดการใช้ไนโตรเจน การใช้กระบวนการไพโรไลซิส (pyrolysis) เพื่อผลิตเชื้อเพลิงเหลวจากเศษพืช และการใช้สารยับยั้งไนตริฟิเคชั่น (nitrification inhibitors) เพื่อควบคุมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในสิ่งแวดล้อม เป็นต้น อีกทั้งได้กล่าวถึงวิธีการนำฟางหญ้าไปผ่านกระบวนการ pyrolysis เพื่อสกัดออกมาเป็นก๊าซ น้ำมันชีวภาพ และถ่านชีวภาพ แล้วนำเข้าสู่กระบวนการสังเคราะห์เพื่อผลิตเชื้อเพลิงที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และในส่วนของฟาร์มโคนม เดนมาร์กได้นำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ในฟาร์มในการพัฒนาคอกวัว ปุ๋ย อาหารสัตว์ปรุงแต่ง และพันธุกรรมใหม่  เช่น การใช้ nitrification inhibitors เพิ่มประสิทธิภาพของปุ๋ย และการปลูกหญ้าสำหรับผลิตโปรตีน (grass protein) รวมถึงการนำปุ๋ยคอก (manure) ไปใช้ในการผลิตก๊าซชีวภาพ และการนำฟางหญ้าไปผลิตเป็นพลังงานด้วย นอกจากนี้ เดนมาร์กกับไทยมี MOU ความร่วมมือด้านโคนมระหว่างกัน ซึ่งเป็นการหารือเพื่อช่วยทำให้การผลิตโคนมของไทยมีประสิทธิภาพและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้น อีกทั้งได้ยกตัวอย่างถึงบริษัทออกแบบโซลูชั่นระดับโลกของเดนมาร์ก เช่น

บริษัท Danbred บริษัท Viking Genetics และ บริษัท FOSS ซึ่งถือเป็นผู้ส่งออกพันธุกรรมระดับโลกเกี่ยวกับสายพันธุ์ใหม่ ๆ โดยการทำงานของทั้ง 3 บริษัทในด้านการวิเคราะห์และปรับปรุงพันธุกรรมของสุกรและโคนม รวมถึงงานวิเคราะห์สำหรับ agrifood cluster แสดงให้เห็นว่าเดนมาร์กสามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั่วโลกลงได้ประมาณ 2.8 ล้านตัน และในช่วงที่ผ่านมา DAFC ยังได้ดำเนินความร่วมมือระหว่างประเทศทางด้านการเกษตร เช่น การเข้าร่วมในโครงการ Green Climate Fund ในเคนยาซึ่งมุ่งเน้นการผลิตอาหารอย่างยั่งยืน โดยคาดว่าโครงการดังกล่าวจะช่วยลดก๊าซเรือนกระจกจากเคนยาได้มากถึง 4.7 ล้านตันภายในปี 2573 นอกจากนี้ เดนมาร์กยังมี biosolutions ด้านสภาพภูมิอากาศทางเทคโนโลยี ชีวภาพที่ใช้เอนไซม์จุลินทรีย์และการเพาะเลี้ยงแบคทีเรียเพื่อพัฒนาผลิตภัณฑ์และโซลูชันสำหรับอาหารที่ยั่งยืน โดยสหกรณ์ KMC ของกลุ่มเกษตรกรผู้ปลูกมันฝรั่งในเดนมาร์กได้ทำงานเกี่ยวกับโซลูชันดังกล่าวและในปีที่ผ่านมาสามารถปรับเปลี่ยนส่วนผสมจากสัตว์ (animal ingredients) จำนวนกว่า 32,450 ตันมาเป็นส่วนผสมจากพืช (plant-based) ซึ่งผลิตจากส่วนที่เหลือของมันฝรั่งจากการผลิตแป้งมัน โดยในช่วงท้ายของการบรรยาย นาย Nørring ได้กล่าวถึงแนวทางที่มีศักยภาพในการทำให้บรรลุเป้าหมายสภาพภูมิอากาศ ได้แก่ การทำให้เกษตรกรปฏิบัติตามมาตรการใหม่ ๆ มีการลงทุนต่อ (follow-on investments) ของอุตสาหกรรมอื่น ๆ เพื่อทำให้เกิดห่วงโซ่คุณค่าสำหรับ raw material และ energy flows ซึ่งเอื้อต่อสภาพภูมิอากาศ การจัดสรรเงินทุนสำหรับการวิจัย และการพัฒนานวัตกรรมเพื่อเสริมสร้างมาตรการด้านสภาพภูมิอากาศให้ดียิ่งขึ้น รวมถึงการขจัดอุปสรรคจากระบบราชการ โดยการปรับเงื่อนไขของกรอบการกำกับดูแลให้เหมาะสมและมีโครงสร้างที่จูงใจให้ปฏิบัติได้อย่างมีประสิทธิผล

ด้าน ดร.เสกสรรค์ พาป้อง ผู้เชี่ยวชาญวิจัย จาก สวทช. ได้บรรยายเกี่ยวกับการพัฒนาฐานข้อมูล life cycle inventory แห่งชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน การจัดทำฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ (Carbon Footprint Label) ของผลิตภัณฑ์ แนวปฏิบัติในการลดก๊าซเรือนกระจกในภาคเกษตรกรรม ยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาในการลดก๊าซเรือนกระจกลงในระยะยาว และเป้าหมายในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ของประเทศไทย และได้บรรยายถึงกรอบการดําเนินงานระยะ 10 ปีว่าด้วยการผลิตและบริโภคที่ยั่งยืน (10YFP) และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) รวมทั้งได้พัฒนาฐานข้อมูล life cycle inventory แห่งชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน ซึ่งฐานข้อมูลดังกล่าวได้ถูกนำไปใช้ในการผลิต carbon/water footprint labeling แนวปฏิบัติในการลดก๊าซเรือนกระจก และการกำจัดขยะอาหาร นอกจากนี้ ยังได้กล่าวถึงการทำงานกับภาคเกษตรกรรม โดยสถาบันเทคโนโลยีและสารสนเทศเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (สทสย.) มีฐานข้อมูลเกี่ยวกับสินค้าเกษตรมากกว่า 100 ฐานข้อมูล เช่น ฐานข้อมูลการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อ

ผลิตภัณฑ์ และข้อมูลเกี่ยวกับมันสำปะหลัง อ้อย และน้ำมันปาล์ม เป็นต้น รวมทั้งได้หยิบยกตัวอย่างเกี่ยวกับการประยุกต์ใช้วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่อสนับสนุนนโยบายเชื้อเพลิงชีวภาพที่ยั่งยืน เช่น เชื้อเพลิงชีวภาพ bioethanol และ bio-diesel เป็นต้น นอกจากนี้ ยังได้แสดงตัวอย่างผลการศึกษาเกี่ยวกับอัตราการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของ bioethanol ที่ทำมาจากมันสำปะหลังและอ้อย และกล่าวถึงการดำเนินความร่วมมือกับองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) เพื่อพัฒนาฉลากคาร์บอนในประเทศไทย ซึ่งปัจจุบันมีองค์กรจำนวนกว่า 865 แห่งในประเทศและผลิตภัณฑ์จำนวนกว่า 7,825 ชิ้นที่ขึ้นทะเบียนฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ นอกจากนี้ ยังได้กล่าวถึงการปล่อยก๊าซมีเทน (Methane) ในภาคเกษตรกรรมของประเทศไทยส่วนใหญ่นั้นจะมาจากการปลูกข้าว การหมักในระบบย่อยอาหารของสัตว์ และการจัดการมูลสัตว์

โดยผลกระทบจาก climate change ได้ส่งผลเสียต่อเกษตรกรไทยและธุรกิจที่เกี่ยวข้องในห่วงโซ่อุปทาน ประเทศไทยจึงได้วางยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาในการลดก๊าซเรือนกระจกลงในระยะยาวเพื่อบรรลุเป้าหมายในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ภายในปี 2608 รวมทั้งได้กล่าวว่า หนึ่งในทางเลือกที่คุ้มค่าที่สุดในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคเกษตรกรรมคือ การจัดการพื้นที่เกษตรกรรมและการฟื้นฟูดินอินทรีย์ และในปัจจุบันฝ่ายไทยกำลังแสวงหาความร่วมมือด้านนวัตกรรม วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี การพัฒนาขีดความสามารถด้านทรัพยากรมนุษย์ และการถ่ายทอดเทคโนโลยีและความรู้ เพื่อทำให้บรรลุเป้าหมายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกด้วย

ในช่วง Panel Discussion ผู้เข้าร่วมฟังการบรรยายได้ตั้งคำถามที่น่าสนใจ ยกตัวอย่างเช่น  คำถามเกี่ยวกับการดำเนินการตามนโยบายและการใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมในเดนมาร์กและ EU ที่จะทำให้สามารถบรรลุเป้าหมายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยนาย Nørring ได้กล่าวว่า เดนมาร์กได้กำหนดเป้าหมายระดับชาติ ในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงร้อยละ 70 ภายในปี 2573 และได้กำหนดเป้าหมายที่ต่ำกว่าสำหรับภาคเกษตรกรรมเนื่องจากกิจกรรมในภาคเกษตรกรรม เช่น การเลี้ยงปศุสัตว์และการทำการเกษตรยังถือเป็นประเด็นที่ท้าทาย นอกจากนี้ แรงกดดันจาก EU ที่เรียกร้องให้มีการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกลงร้อยละ 55 ภายในปี 2573 ได้ส่งผลกระทบต่อภาคส่วนต่าง ๆ เช่น ภาคการขนส่ง ที่อยู่อาศัยและอุตสาหกรรมขนาดเล็ก และภาคเกษตรกรรม รวมทั้งมีการจัดทำระบบโควต้าเพื่อทำให้อุตสาหกรรมเหล่านี้บรรลุเป้าหมายดังกล่าวด้วย และถึงแม้จะมีเทคโนโลยีใหม่ ๆ ที่จะสามารถช่วยทำให้บรรลุเป้าหมายดังกล่าวได้ แต่เทคโนโลยีดังกล่าวยังคงมีราคาต้นทุนที่สูง ซึ่งรัฐบาลควรให้ความช่วยเหลือเกษตรกรและลงทุนในภาคเกษตรกรรม อย่างไรก็ดี รัฐบาลเดนมาร์กกำลังพิจารณาเกี่ยวกับการจัดเก็บภาษี CO2 ในภาคเกษตรกรรม ซึ่งการวัดค่าการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้ได้แม่นยำนั้นยังคงถือเป็นประเด็นท้าทายที่สำคัญ และคำถามเกี่ยวกับเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่จะช่วยลดปัญหาฝุ่น PM 2.5

โดยนาย Nørring ได้กล่าวว่า ในปัจจุบันเดนมาร์กกำหนดให้เฉพาะผู้ที่มีใบอนุญาตเท่านั้นที่จะสามารถเผาไร่นาได้ และเดนมาร์กได้นำฟางจากไร่นามาใช้ประโยชน์ในการผลิตพลังงาน รวมทั้งกำลังศึกษาเกี่ยวกับการใช้กระบวนการ pyrolysis ในการผลิตพลังงานซึ่งจะช่วยลดปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ลง รวมทั้งได้กล่าวเสริมว่า ประเทศไทยมีเกษตรกรจำนวนมากและส่วนใหญ่มีรายได้น้อย ซึ่งหากไปขอให้เกษตรกรยุติการเผาไร่นาก็จะเป็นการสร้างภาระทางเศรษฐกิจให้กับเกษตรกร จึงมองว่าประเด็นดังกล่าวเป็นเรื่องที่เกษตรกรไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้เพียงลำพัง จำเป็นต้องอาศัยเทคโนโลยีใหม่ ๆ เข้ามาใช้ เช่น การนำฟาง มูลสัตว์ ขยะอาหาร และของเสียจากภาคการเกษตรมาผลิตเป็นก๊าซชีวภาพซึ่งจะเป็นวิธีหนึ่งในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว รวมทั้งควรมีการแลกเปลี่ยนเทคโนโลยีและความรู้กับองค์กรระหว่างประเทศ เช่น UN และ EU เพราะถือเป็นปัญหาท้าทายที่ยิ่งใหญ่ซึ่งไม่สามารถแก้ไขได้ภายในประเทศเพียงลำพัง อีกทั้งยังควรจัดทำความร่วมมือในรูปแบบสหกรณ์ให้กับเกษตรกรเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว เช่นเดียวกับเดนมาร์กที่มีสหกรณ์ผู้เลี้ยงโคนมและสุกร และสหกรณ์ผู้ปลูกมันฝรั่งที่เกษตรกรได้ร่วมมือกันแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์และของเสียที่เหลือจากภาคเกษตรกรรม ส่วน ดร.เสกสรรค์ฯ ได้กล่าวถึงสาเหตุการเกิด PM 2.5 ว่ามาจากหลายแหล่ง เช่น รถยนต์ ภาคอุตสาหกรรม และภาคเกษตรกรรม โดยการเผาอ้อย ข้าวโพด และฟางข้าวนั้นมักจะเกิดขึ้นในช่วงเดือนมกราคม – มีนาคมของทุกปี แม้รัฐบาลไทยจะดำเนินการตามแผนปฏิบัติการแก้ไขปัญหาดังกล่าวแล้ว แต่ยังไม่สามารถยุติปัญหาดังกล่าวได้ โดยส่วนหนึ่งของปัญหาดังกล่าวนั้นมาจากประเทศเพื่อนบ้าน เช่น กัมพูชา เมียนมาและลาว ซึ่งต้องสร้างความตระหนักรู้ให้กับเกษตรกรและชุมชน พร้อมทั้งขอความร่วมมือในการลดการเผาไร่นาลง นอกจากนี้ ยังได้กล่าวถึงพัฒนาการด้านเกษตรกรรมของ

ประเทศไทยว่าในขณะนี้ได้คิดค้นวิธีปลูกข้าวแบบนาเปียกสลับแห้ง (Alternative wetting and drying หรือ AWD) ซึ่งสามารถช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและลดการใช้น้ำในนาข้าวน้อยลง โดยปัจจุบันได้มีการดำเนินโครงการ Thai Rice NAMA ใน 6 จังหวัด ได้แก่ ชัยนาท สิงห์บุรี อ่างทอง อยุธยา ปทุมธานี และสุพรรณบุรี ซึ่งเป็นโครงการที่มีแนวทางการดำเนินงานที่สามารถสนับสนุนการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากนาข้าวด้วย อนึ่ง ข้าวนับเป็นสินค้าส่งออกที่สำคัญของประเทศไทยซึ่งผลิตได้ประมาณ 30 ล้านตันต่อปี และมีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกประมาณ 26.64 ล้านตัน/ปี

ทั้งนี้ สามารถติดตามรับชมการบรรยายของวิทยากรย้อนหลังได้ที่ https://fb.watch/nugJbvpTVK/

ขอบคุณบทความจาก สถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงโคเปนเฮเกน

* * * * * *